فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٠٩ - كلام صاحب اسفار

ترجمه: و امّا آنچه را كه صاحب اسفار در اين كتاب ذكر نموده و گ فته است:

امكان استعدادى بالفعل است از جهتى غير از آن جهتى كه قوّه و امكان‌

براى شيى‌ء مى‌باشد چ ه آنكه « منى » اگرچه نسبت به حصول صورت انسانيّت‌

برايش بالقوّه است ولى نسبت به خودش و اينكه صاحب صورت منويّه است بالفعل‌

محسوب مى‌گردد پ س در حقّش بايد گ فت:

ناقص الانسانيّة و تامّ المنويّة مى‌باشد، بخلاف امكان ذاتى كه امر سلبى‌

محض بوده و براى از جهت ديگر معناى تحصّلى و فعلى وجود ندارد.

شرح فارسى:

توضيح‌

كلام صاحب اسفار

ملّا صدرا در كتاب اسفار « ج ١ ص ٢٣٤ طبع جديد» مى‌فرمايد:

هر چ ه از جهات و شئون عدم كاهش يابد و ثغور اختلال منسد و شرايط و

مقتضيات وجود فراهم گ ردد و صوادم بلوغ و كمال مضمحل و مرتفع شود پ رده از

رخسار استعداد برداشته شده و امكان استعدادى ظاهر و حاصل شود و سپس اين‌

امكان را به اين عبارت معرفى مينمايد:

امكان استعدادى عبارتست: از كمال بالقوّه‌اى كه در اشياء است در

خصوص عالم خارج چ نان چ ه امكان ذاتى كمال ماهيّت مجرّد از وجود است بطور

مطلق و در مطلق ظرف وجود چ ه خارج و چ ه در ذهن و چ ه در نفس الامر و اين قسم‌

از امكان منغمر در خفاء و ظلمت بوده و از عالم كمال و وادى تمام بهره‌اى ندارد.

البتّه قسم اوّل از امكان (امكان استعدادى) نيز باعتبار معناى امكان اگرچه در

مرحله نقص و درك ظلمت است لكن انغمار و توغّل امكان ذاتى در اين نشئه‌

بمراتب بيش از امكان استعدادى است زيرا در امكان استعدادى غير از جهت قوه‌

محض و امكان صرف جهتى ديگر بوده كه از شائبه فعليّت و رائحه تحقّق محظوظ

مى‌باشد سپس در تقرير اين معنا چ نين فرموده.

مثلا نطفه داراى دو جهت است يكى جهت قوّه كه نسبت آن با انسانيّت‌